Mutlu bir yuva kurup, sevdiÄŸi insanla ömür boyu birlikte olma hayali, Türk insanı için biraz zor görünüyor. Öyle ki; kadına yeterince deÄŸer verilmeyen ülkemizde evliliÄŸin bile tam 30 çeÅŸidi bulunuyor. Özellikle de DoÄŸu illerinin kırsalında geçmiÅŸin izlerini taşıyan bu evliliklerin büyük bölümünde kadına söz hakkı tanınmıyor. Dolayısıyla bu evlilik çeÅŸitleri, boÅŸanma üzerinde önemli rol oynuyor. Sevgiden yoksun, kültürler arası çatışma ÅŸeklinde ve kadını bir köle gibi gösteren bu evlilikler, çoÄŸu zaman mahkeme kapılarında noktalanıyor. Ä°ÅŸte size, Atatürk Ãœniversitesi Kazım Karabekir EÄŸitim Fakültesi’nden öğretim üyesi Yardımcı Doçent Dr. Lütfi Sezen’in ülkemizde birbirinden ilginç 30 çeÅŸit evlenme türünü ortaya çıkardığı "Türkiye’de Evlenme Biçimi" konulu çalışması:

DOÄžU’DA ETKÄ°LÄ°
Görücü usulüyle evlenme:Gelenekselliğin ağır bastığı bölgelerde görülen evlenme biçimidir. Bunda kız seçme girişimi, doğrudan doğruya evlenecek gencin annesi, babası veya yakınları tarafından başlatılır. Evlenecek damat adayının kızı beğenmesi yeterli değildir. Aile büyükleri kızı seçer, damat adayına kız bir kez gösterilir ve nikah masasına oturulur.

Kız kaçırma: Birbirini seven iki gencin evlenmeyi istediÄŸi halde ailelerin bu evliliÄŸe kesin karşı çıkması halinde ‘kız kaçırma’ olayı gerçekleÅŸir. Bu durum, sosyo-ekonomik sebeplerle en çok kız tarafının engellemesiyle ortaya çıkar. Bu engeller arasında baÅŸlık parası önemli bir yer tutar.

BaÅŸlık parasıyla evlenme: Evlenecek gencin kız tarafına ödediÄŸi paraya denir. Bu, nakit para olmasının yanı sıra altın, ev, bahçe, tarla veya hayvan da olabilir. DoÄŸu illerinde yaygın olan baÅŸlık parası için yapılan pazarlığın sonuçlanmasına da ‘baÅŸlık kesme’ denir. BaÅŸlık, kadını mal olarak gören anlayışın ürünü olması yönüyle ilkel bir zihniyettir.

Oturak alma evlilik: ErkeÄŸin kızı zorla kaçırmasının yanında, bir de kızın bohçasını alarak sevdiÄŸi gencin evine kendi rızasıyla gidip oturması olayı vardır. Buna bazı bölgelerde ‘oturak alma’ denilir. Erkek kızı kaçırmaz; kız sevdiÄŸi gencin evine kaçarak, onun yanına yerleÅŸir.

Başörtü kaçırma yoluyla evlilik: Özellikle Hakkari, Van, AÄŸrı ve Erzurum’un bazı ilçelerinde rastlanılan bu evlilik çeÅŸidinde; kıza ait bir eÅŸyanın kaçırılması, kızı kaçırmakla eÅŸ tutulur. Evlenecek gencin ailesi, bu durumda kız tarafıyla anlaÅŸmak mecburiyetindedir.

KUMALIK SÃœRÃœYOR
Beşik kertmesi: Birbirini çok seven iki aile, eş-dost, komşu veya yakınlar, çocukları beşikteyken, beşiklerine birer kertme vurarak nişanı gerçekleştirir.

Tay geldi: Dul bir kadının, eski kocasından olan çocuklarını da alarak dul bir erkekle ya da dul bir erkeÄŸin eski karısından olan çocuklarını alarak dul bir kadınla yaÅŸamasından doÄŸan evliliÄŸe denir. Kadın veya kocanın yanında getirdiÄŸi çocuklar, ‘tay geldi’ olarak adlandırılır.

Kuma getirmek: Cumhuriyet’ten önce, karısı kısır olan veya erkek çocuk doÄŸuramayan erkek yeniden evlenirdi. Günümüzde DoÄŸu ve GüneydoÄŸu’nun kırsal kesimlerinde hala sürmektedir. Bu gibi evlenmelerde ilk kadın, sonradan gelenin yanında ikinci plana düşer.

Berdel evlilik: DoÄŸu ve GüneydoÄŸu Anadolu’da uygulanır. BaÅŸlık sorununu ortadan kaldıran bu tür evlilik; hem kızı hem de oÄŸlu bulunan iki ailenin, karşılıklı olarak hem kızlarını hem de oÄŸullarını evlendirmeleriyle gerçekleÅŸtirilir.

Kepir evlilik: Zor kullanılarak gerçekleştirilen evlilik biçimidir. Evlenmek isteyen, fakat başlık ve düğün masraflarını karşılayacak kadar paraları olmayan ya da ailelerin çıkardıkları zorluklardan çekinen bekar iki arkadaş, kız kardeşlerini kendi aralarında değiştirir.

Ölen kardeÅŸin karısıyla evlenme: Törelerden kaynaklanan bu evlilik biçimi, ‘namusu baÅŸkalarına kaptırmamak’ anlayışıyla gerçekleÅŸtirilir. Ölen kardeÅŸin karısı, bekar erkek kardeÅŸle evlendirilir veya evli erkek kardeÅŸin ikinci eÅŸi olur.

ASIL AMAÇ DAYANIŞMA!
Baldızla evlilik: Dul kalan kocanın, eÅŸinin ölümünden sonra baldızıyla evlenmesidir. Öksüz çocuklara ‘üvey anne’ olan teyzenin daha hoÅŸgörülü davranabileceÄŸi düşüncesi etkilidir.

İçgüveyi evliliÄŸi: Erkek çocuÄŸu olmayan ekonomik durumu iyi aileler, kızlarını dışarı verme yerine, damadı ‘içgüveyi’ olarak eve alırlar.

Yetim evliliği: Annebabası ölmüş, kardeşi olmayan erkek veya kızın, ileride yalnız kalmaması için yakın akrabalarından birisiyle evlendirilmesidir. Bu evliliğin temelinde yardımseverlik, sosyal dayanışma yatar.

Yakın akraba evliliÄŸi: Türkiye’de evli çiftlerin yaklaşık 4′te 1′inin akraba ve eÅŸlerin yüzde 80′inin kardeÅŸ çocukları olduÄŸu bilinmektedir. Bu evlilik çok yaygındır.

Şipşak (Oldu bitti) evlilik: Bir oldu bitti sonucu, bir kişinin diğerini evliliğe zorlamasıdır. Zayıf tarafını yakalayan kızın, erkekle ilişkiye girmesi ya da erkeğin kızla cinsel ilişkiye girmesi sonucu yapılan evlilik çeşididir.

Para karşılığı evlenme: Anadolu’nun kırsalındaki yoksul ve eÄŸitimsiz çevrelerde gerçekleÅŸir. Ä°lköğretim çağındaki çocukların okula gönderilmeyerek veya okuldan alınarak para karşılığında evlendirilmesidir.

Kan parası karşılığı evlenme: Kırsal bölgelerde, öldürülen kişinin kan bedeli olarak para, altın, ev veya tarlanın yanında kız verildiği de görülmektedir.

SOSYAL YARA…
Tanışıp anlaşarak evlenme: Büyük kentlerde ve eğitim düzeyinin yüksek olduğu çevrelerde en yaygın evlenme biçimidir. Bu evliliği, eğitim düzeyi yüksek gençler tercih ediyor.

Çok eÅŸli evlilik: Cumhuriyet’ten sonra yasaklanmıştır ama; eÄŸitim seviyesi düşük olan kırsal kesimlerde halen devam etmektedir. Daha çok, erkek çocuk sahibi olup bulunduÄŸu çevreye hükmetmek amacı güdülmektedir.

Anlaşmalı evlilik: Dul kalan kadın veya erkeklerin yaşlılık döneminde gerçekleştirdikleri evlenme biçimidir.

Rastlantı evliliği: Sonu düşünülmeden rastlantılar sonucu gerçekleştirilen evliliktir. Bir yolculuk sırasında veya arkadaş, eş-dost, akraba evinde karşılaşma, telefon konuşması sırasında sesten etkilenme, vücut güzelliğinin tarafları cezbetmesi gibi nedenlerle bu evliliğe kısa bir sürede karar verilir.

ZENGÄ°NLERÄ°N TUTKULARI
Tercihli evlilik: Bu tür evlilik, genellikle aile büyüklerinin onayı ile yapılır. Komşu ve yakın akraba grupları arasında gerçekleşir. Topluluk içinde ekonomik güçleri aynı olan aileler arasında bu evlenme biçimi yaygındır.

Farklı mezhep evliliği: Evliliklerin gerçekleştirilmesi sırasında karşılaşılan engellerin başında din ve mezhep farklılıkları gelmektedir.

Yabancıyla evlilik: Yurt dışında çalışanların gerçekleştirdikleri evlenme biçimidir. Bu evlilik, yabancıdan kız alma veya yabancıya kız verme şeklinde görülür. Ancak oldukça problemli bir evlilik modelidir.

Metres edinme evliliÄŸi: Büyük kentlerde yaÅŸayan eÄŸitimsiz zenginler arasında ‘metres edinme’ modası görülmektedir. Her türlü bakım ve masrafı üstlenilen baÅŸka bir evde ikame ettirilen ikinci bir kadınla sürdürülen gayr-i meÅŸru iliÅŸkidir.

Muta evliliÄŸi: Geçici bir süre için yapılan evliliktir. Daha çok Ä°ran’da uygulanan bu evlenme biçiminin, Türkiye’de de bazı çevrelerde uygulandığı görülüyor.

Öç alma karşılığı evlenme: Aralarında kan davası bulunan bazı aileler, karşı tarafın onurunu incitip saygınlığını zedelemek amacı ile bu evliliği seçer.

Dış güveyi evliliÄŸi: Bir Japon televizyonunun çöpçatan aracılığı ile Türkiye’ye eÅŸ seçmeye gelen Kuni Nakazon’a gösterilen aşırı ilgi; Türk erkeklerinin ‘dış güveyiliÄŸe’ ilgi duyduÄŸunu gösterdi.

İlan yoluyla eş seçme: Son dönemde gazete, dergi, televizyonların teletex sayfaları ve internete ilan vererek eş seçme yoluna gidildiği sıkça görülüyor. Gençler, bu yolla da evliliği tercih edebiliyor.